Kısa cevap: Hafif ve orta adet sancısında karına sıcak uygulama, düzenli egzersiz ve hekim veya eczacının uygun bulduğu ağrı kesiciler kanıtı olan seçeneklerdir. Küçük çalışmalarda toz zencefil de ağrıyı azaltmıştır. Hiçbir takviye için yüksek kaliteli kanıt yoktur. Okula, işe gitmenizi engelleyen, ilaçla geçmeyen veya sonradan şiddetlenen ağrı endometriozis gibi nedenler açısından değerlendirilmelidir.
Adet Sancısı Neden Olur?
Adet sırasında rahim, prostaglandin adlı maddelerin etkisiyle kasılır. Bu kasılmalar ağrıya yol açar. Altta başka bir hastalık yoksa buna birincil adet sancısı denir ve genellikle kanamadan hemen önce veya ilk günlerde başlar. Endometriozis, miyom ve adenomiyozis gibi durumlara bağlı olana ise ikincil adet sancısı denir; ayrımı hekim yapar.
Neyin Kanıtı Var?
| Yöntem | Çalışmalar ne gösteriyor? |
|---|---|
| Karına sıcak uygulama | Kontrollü bir çalışmada düşük düzey sürekli ısı, ibuprofen kadar etkili bulunmuştur |
| Düzenli egzersiz | Cochrane derlemesine göre ay boyunca düzenli yapılan egzersiz ağrıyı 100 üzerinden yaklaşık 25 puan azaltabilir; kanıtın kesinliği düşüktür |
| Ağrı kesiciler (NSAİİ) | Cochrane derlemesine göre etkilidir; mide, böbrek hastalığı, gebelik, alerji ve kan sulandırıcı kullanımı varsa hekime danışılmalıdır |
| Zencefil tozu | Dört çalışmanın analizinde adetin ilk 3-4 gününde günde 750-2000 mg ağrıyı azaltmıştır; kanıt düzeyi sınırlıdır |
| Diğer takviyeler | Cochrane: hiçbiri için yüksek kaliteli kanıt yoktur ve güvenlik verisi yetersizdir |
Doğum kontrol hapı gibi hormonlu seçenekler de kullanılabilir; bunlara hekiminiz karar verir.
Evde Uygulanabilir Öneriler
- Sıcak su torbası veya ısı bandı: Alt karın veya bele. Cildi korumak için bezle sarın, üzerinde uyumayın.
- Hareket: Tempolu yürüyüş, yoga veya bisiklet. Etki için ay boyunca düzenlilik önemlidir; ağrılı günde ağır egzersiz şart değildir, hafif yürüyüş bile bazı kadınlara iyi gelir.
- Uyku ve stres: Yeterli uyku ve gevşeme yöntemleri ağrıyla başa çıkmayı kolaylaştırabilir.
- Sigara: Bırakmak genel sağlık için de önemlidir.
Adet Döneminde Ne Yemeli?
Adet sancısını kesin olarak azaltan bir diyet gösterilmemiştir. Yine de düzenli ve dengeli öğünler genel iyilik haline ve kan kaybını telafi etmeye yardım eder.
- Demir: Kanaması bol olanlarda önemlidir. Et, balık, mercimek ve yeşilliklerin yanında C vitamini tüketin; çayı yemekten en az 1 saat sonraya alın (demir eksikliğinde beslenme).
- Lif ve sıvı: Bu dönemde kabızlık veya şişkinlik artabilir. Sebze, meyve, baklagil ve yeterli su (kabızlık, şişkinlik).
- Yağlı balık, ceviz, zeytinyağı: Dengeli beslenmenin parçasıdır. Omega-3 için kanıt sınırlıdır (omega 3 faydaları).
- Kalsiyum ve magnezyum: Yoğurt, süt, yeşillik ve kuruyemiş besinlerle alınabilir (magnezyum). Takviye için hekiminize danışın.
- Kafein ve alkol: Bazı kadınlarda göğüs hassasiyeti, uyku ve ruh hali yakınmalarını artırabilir; size etkisini izleyin.
- Tatlı isteği: Sıktır. Meyve, yoğurt, ceviz gibi seçenekler ve düzenli öğünler yardımcı olabilir (sürekli açlık hissi).
Zencefil Nasıl Kullanılır?
Çalışmalarda genellikle kapsül içinde 750-2000 mg toz zencefil, adetin ilk 3-4 gününde kullanılmıştır. Evde çay veya yemeklerde kullanılan miktarla aynı değildir. Yemeklerde ve çayda makul miktar çoğu kişi için sorun değildir. Kan sulandırıcı kullanıyorsanız, safra taşı veya mide hastalığınız varsa ya da gebelik ihtimali varsa takviye için hekime danışın. Papatya çayı rahatlatıcı bulunabilir, ama adet sancısında etkisi için güçlü kanıt yoktur.
Ağrı Kesiciyi Doğru Kullanmak
Cochrane derlemesi, ibuprofen ve naproksen gibi ilaçların adet sancısında etkili olduğunu ama yan etkiler görülebildiğini bildirir. Uygunsa ağrı başladığında veya başlamak üzereyken, paketteki doz ve süreye uyarak, tok karna kullanmak mide yakınmasını azaltabilir. Her ay yüksek doz ihtiyacı oluyorsa bu, hekime başvurmak için önemli bir işarettir. Mide, böbrek hastalığı, astım, gebelik ihtimali ve kan sulandırıcı kullanımı varsa önce hekim veya eczacınıza danışın.
Adet Öncesi Şişkinlik ve Kilo Artışı
Adet öncesi ve sırasında tartıda geçici artış, göğüs hassasiyeti ve şişkinlik sık görülür. Bu artış çoğunlukla su tutulması ve bağırsak değişikliklerine bağlıdır; birkaç gün içinde geçer ve yağ artışı olarak yorumlanmamalıdır. Kilo takibi yapıyorsanız aynı dönemleri karşılaştırın. Tuzlu ve paketli yiyecekleri azaltmak, düzenli hareket etmek ve su içmek bazı kadınlara iyi gelir (ödem ve beslenme).
Genç Kızlarda Adet Sancısı
Ergenlikte adet ağrısı sıktır ve çoğu zaman altta bir hastalık yoktur. Yine de okula devamsızlığa yol açan ağrı "normal" kabul edilmemelidir. Çok düşük kalorili diyetler ve aşırı egzersiz adet düzenini bozabilir. Yeterli beslenme, demir ve kalsiyum kaynakları bu yaşta özellikle önemlidir.
Ne Zaman Doktora Gitmeli?
- Ağrınız okula, işe gitmenizi veya günlük işlerinizi engelliyorsa
- Ağrı kesiciye rağmen geçmiyorsa ya da yıllar içinde şiddetleniyorsa
- 25 yaşından sonra yeni başladıysa
- Çok bol kanama, adetler arası kanama veya ilişki sırasında ağrı varsa
- Ateş, kötü kokulu akıntı varsa
- Gebelik ihtimali olan kişide şiddetli ağrı ve kanama varsa: acil başvurun
- Bağırsak ve idrar yakınmaları adet döneminde artıyorsa
"Adet ağrısı normaldir, katlanmak gerekir" diye düşünmeyin. Endometriozis tanısı yıllarca gecikebilir. Beslenmenin rolü için endometriozis ve beslenme, düzensiz adet için PCOS'ta beslenme yazılarımıza bakabilirsiniz.
Örnek Bir Gün
- Kahvaltı: Yumurta, peynir, domates, biber, tam tahıllı ekmek.
- Öğle: Limonlu mercimek çorbası, zeytinyağlı sebze, yoğurt.
- Ara öğün: Muz veya kivi, birkaç ceviz.
- Akşam: Fırında somon veya köfte, salata, bulgur pilavı.
Kişiye özel plan için online ya da Çankaya'daki ofisimizde görüşebiliriz.
Sık Sorulan Sorular
Adet sancısına en çok ne iyi gelir?
Karına sıcak uygulama, düzenli egzersiz ve uygun ağrı kesiciler kanıtı olan seçeneklerdir. Sıcak uygulama bir çalışmada ibuprofen kadar etkili bulunmuştur.
Adet sancısına hangi çay iyi gelir?
Zencefil için bazı çalışmalar vardır, ama bunlar genellikle toz kapsül içindir. Papatya rahatlatıcı bulunabilir, güçlü kanıtı yoktur. Çayın etkisi kişiden kişiye değişir.
Adet döneminde ne yenir?
Dengeli öğünler, demir kaynakları, sebze, meyve, baklagil ve yeterli sıvı önerilir. Adet sancısını kesin azaltan bir diyet gösterilmemiştir.
Adet sancısında spor yapılır mı?
Çoğu kadın için hafif hareket sorun değildir. Çalışmalarda ay boyunca düzenli egzersiz ağrıyı azaltmıştır. Şiddetli ağrıda zorlamayın ve hekime başvurun.
Magnezyum adet sancısına iyi gelir mi?
Bazı küçük çalışmalar vardır, ancak Cochrane derlemesi hiçbir takviye için yüksek kaliteli kanıt bulamamıştır. Besinlerden almak öncelikli olmalıdır.
Adet sancısı ne zaman tehlikelidir?
Günlük hayatı engelliyorsa, ilaçla geçmiyorsa, yıllar içinde şiddetleniyorsa veya 25 yaşından sonra başladıysa hekime başvurun. Gebelik ihtimalinde şiddetli ağrı acildir.
Kaynaklar
- Akin MD ve ark. Continuous low-level topical heat in the treatment of dysmenorrhea. Obstet Gynecol. 2001;97(3):343–349.
- Armour M ve ark. Exercise for dysmenorrhoea. Cochrane Database Syst Rev. 2019;9:CD004142.
- Marjoribanks J ve ark. Nonsteroidal anti-inflammatory drugs for dysmenorrhoea. Cochrane Database Syst Rev. 2015;7:CD001751.
- Daily JW ve ark. Efficacy of Ginger for Alleviating the Symptoms of Primary Dysmenorrhea. Pain Med. 2015;16(12):2243–2255.
- Pattanittum P ve ark. Dietary supplements for dysmenorrhoea. Cochrane Database Syst Rev. 2016;3:CD002124.
Size özel bir program için iletişime geçin
Adet dönemi yakınmaları, endometriozis veya PCOS için hekim önerilerinizle uyumlu bir beslenme planı oluşturalım. Yüz yüze görüşmeler Çankaya Güvenevler'deki ofisimizde, online görüşmeler Türkiye'nin her yerinden.
WhatsApp'tan Yazın Randevu Oluştur