Ürik Asit ve Gutta Beslenme: Ne Yemeli, Neden Kaçınmalı?

Kısa cevap: Ürik asit yüksekliğinde ve gut hastalığında beslenme önemlidir, ancak tek başına çoğu zaman yeterli değildir. Araştırmalarda en tutarlı riskler alkol (özellikle bira), şekerli içecekler ve fruktoz, sakatat ve bazı deniz ürünleri ile fazla kilodur. Baklagiller ve ıspanak gibi pürin içeren sebzeler ise sanıldığı kadar sorunlu değildir. İlaç gerekip gerekmediğine ve hedef ürik asit düzeyine hekiminiz karar verir; beslenme bu tedaviyi destekler.

Ürik Asit ve Gut Nedir?

Ürik asit, vücutta pürin adı verilen maddelerin parçalanmasıyla oluşur. Pürinlerin büyük kısmı vücudun kendi hücre yenilenmesinden gelir; bir kısmı ise besinlerden alınır. Ürik asit böbrekler yoluyla atılır. Kandaki düzey yaklaşık 6,8 mg/dL'yi aştığında ürik asit kristalleşebilir. Bu kristaller eklemde birikip ani, şiddetli ağrı, şişlik ve kızarıklıkla seyreden ataklara yol açtığında buna gut denir; en sık ayak başparmağı etkilenir.

Ürik asidi yüksek olan herkeste gut gelişmez. Belirti vermeyen ürik asit yüksekliğinin izlenmesi, gut tanısı ve ilaç tedavisi romatoloji, iç hastalıkları veya nefroloji uzmanının değerlendirmesiyle yapılır. Ürik asit yüksekliği sıklıkla fazla kilo, insülin direnci, yüksek tansiyon ve böbrek hastalığıyla birlikte görülür.

Araştırmalar Ne Diyor?

• Et ve deniz ürünleri: Yaklaşık 47.000 erkeğin 12 yıl izlendiği büyük bir çalışmada et ve deniz ürünü tüketimi arttıkça gut riski artmıştır. Pürinden zengin sebzeler (ıspanak, mantar, baklagiller vb.) ise riski artırmamış, az yağlı süt ürünleri daha düşük riskle ilişkili bulunmuştur.
• Alkol: Aynı grupta alkol miktarı arttıkça gut riski yükselmiştir; en güçlü ilişki biradadır, onu damıtılmış içkiler izler. Ölçülü şarap tüketiminde anlamlı ilişki gösterilmemiştir, ancak gutu olan biri için alkolün sınırlanması önerilir.
• Şekerli içecekler ve fruktoz: Şekerli gazlı içecekler ve fruktoz alımı arttıkça gut riskinin yükseldiği gösterilmiştir. Fruktoz, ürik asit üretimini doğrudan artırır.
• Beslenme modeli: Tansiyon için geliştirilen DASH diyeti (bol sebze, meyve, tam tahıl, az yağlı süt ürünleri; az kırmızı et ve şeker), kontrollü bir çalışmada ürik asidi ortalama yaklaşık 0,35 mg/dL düşürmüştür. Başlangıç değeri yüksek olanlarda düşüş daha belirgindir (yaklaşık 1,3 mg/dL).
• Kılavuzlar: Amerikan Romatoloji Derneği (2020) ve Avrupa Romatizmayla Mücadele Birliği (EULAR, 2016) kılavuzları; alkolün, pürinden zengin hayvansal besinlerin ve fruktozla tatlandırılmış içeceklerin sınırlanmasını, fazla kilolularda kilo verilmesini ve düzenli egzersizi önerir. Ürik asidi düşürmek için C vitamini takviyesi önerilmez.

Önemli bir not: Diyetle sağlanan düşüş genellikle sınırlıdır. Tekrarlayan ataklar, eklem hasarı veya tofüs (deri altında ürik asit birikintisi) olan kişilerde hekimin başladığı ilaç tedavisinin yerini beslenme tutamaz.

Ürik Asidi Yüksek Olan Ne Yememeli?

• Sakatat: Ciğer, böbrek, yürek, işkembe ve beyin pürin açısından en zengin besinlerdendir; mümkün olduğunca uzak durulmalıdır.
• Bazı deniz ürünleri: Hamsi, sardalya, uskumru, midye ve karides pürinden zengindir. Balığın kalp sağlığına faydaları nedeniyle tamamen bırakmak yerine hekim ve diyetisyeninizle porsiyon ve sıklığı belirlemek daha doğrudur.
• Kırmızı et: Yasak değildir, ancak porsiyonu küçük ve haftalık sıklığı sınırlı tutulmalıdır. Yoğun et suyu ve kemik suyu da pürin içerir.
• Alkol: Özellikle bira ve damıtılmış içkiler; atak dönemlerinde hiç tüketilmemesi önerilir.
• Şekerli içecekler ve meyve suları: Gazlı içecekler, hazır meyve suları, enerji içecekleri ve yüksek fruktozlu şurup içeren ürünler.

Ürik Asit Yüksekliğinde Ne Yemeli?

• Sebzeler: Ispanak, karnabahar, mantar ve kuşkonmaz dahil sebzeler serbesttir; araştırmalarda pürin içeren sebzelerin gut riskini artırmadığı görülmüştür.
• Baklagiller: Mercimek, nohut ve kuru fasulye, bitkisel protein kaynağı olarak kırmızı etin yerini kısmen alabilir. Örneğin mercimek çorbası bu beslenme düzenine uygun bir öğündür.
• Az yağlı süt ürünleri: Yoğurt, ayran, süt ve beyaz peynir daha düşük gut riskiyle ilişkilidir; günlük protein ihtiyacının bir kısmını buradan karşılamak iyi bir seçenektir.
• Tam tahıllar: Bulgur, yulaf ve tam buğday ekmeği.
• Bütün meyve: Meyvenin kendisi lif içerdiği için meyve suyuyla aynı etkiyi yapmaz; günde 2–3 porsiyon bütün meyve uygundur. Kirazla ilgili gözlemsel bir çalışmada kiraz tüketen gut hastalarında atak riski daha düşük bulunmuştur; ancak bu bir neden-sonuç kanıtı değildir ve kiraz tedavinin yerini tutmaz.
• Yumurta ve tavuk: Yumurta pürin açısından düşüktür; tavuk ve hindi ölçülü porsiyonlarda tüketilebilir.

Sıvı, Kilo ve Öğün Düzeni

• Su: Yeterli sıvı, ürik asidin böbreklerden atılmasına ve böbrek taşı riskinin azalmasına yardımcı olur. Böbrek veya kalp hastalığınız yoksa idrar rengini açık tutacak kadar su için; kişisel ihtiyacınızı günlük su ihtiyacı hesaplayıcısıyla tahmin edebilirsiniz.
• Kilo: Fazla kilolu kişilerde kilo kaybı ürik asidi düşürmeye yardımcı olur. Kilo vermek kademeli olmalıdır.
• Şok diyetlerden kaçının: Uzun süre aç kalmak ve çok düşük kalorili ya da ketojenik diyetler ürik asidi geçici olarak yükseltebilir ve atağı tetikleyebilir.
• Eşlik eden durumlar: Ürik asit yüksekliği sıklıkla insülin direnci ve yüksek tansiyonla birliktedir; bu durumda beslenme planı hepsini birlikte gözetmelidir. Tansiyon için önerilen beslenme düzeni ürik asit için de uygundur; ayrıntılar hipertansiyon beslenmesi sayfamızda.

Örnek Bir Gün

• Kahvaltı: Haşlanmış yumurta, beyaz peynir, domates, salatalık, zeytin, 1–2 dilim tam buğday ekmeği; şekersiz çay.
• Öğle: Zeytinyağlı taze fasulye, bulgur pilavı, yoğurt.
• Ara öğün: Bir porsiyon meyve (örneğin bir avuç kiraz ya da bir elma) ve bir kase ayran.
• Akşam: Mercimek çorbası, fırında tavuk ve sebze, bol yeşil salata.
• Gün boyu: Su; şekerli içecek ve alkol yok.

Bu bir örnektir; enerji ihtiyacı, böbrek fonksiyonu, kullanılan ilaçlar ve eşlik eden hastalıklar kişiye göre değişir. Hekiminizin tedavisiyle uyumlu, kişiye özel bir beslenme planını online ya da Çankaya'daki ofisimizde birlikte oluşturabiliriz.

Sık Sorulan Sorular

Ürik asit diyetle düşer mi?

Bir miktar düşebilir; ancak diyetle sağlanan düşüş genellikle sınırlıdır. Alkolü ve şekerli içecekleri azaltmak, sakatat ve bazı deniz ürünlerini sınırlamak, fazla kiloluysanız kademeli kilo vermek en çok önerilen adımlardır. İlaç gerekip gerekmediğine hekiminiz karar verir.

Ürik asidi yüksek olan mercimek ve nohut yiyebilir mi?

Evet. Büyük gözlemsel çalışmalarda baklagiller ve pürin içeren sebzeler gut riskini artırmamıştır. Mercimek, nohut ve kuru fasulye kırmızı etin yerini kısmen alabilecek iyi protein kaynaklarıdır.

Gutta hangi balıklar sınırlanmalı?

Hamsi, sardalya, uskumru, midye ve karides pürinden zengindir. Balığı tamamen bırakmak gerekmez; porsiyon ve sıklığı ürik asit düzeyinize ve tedavinize göre hekiminiz ve diyetisyeninizle belirlemek daha doğrudur.

Ürik asit yüksekliğinde meyve yenir mi?

Evet, bütün meyve günde 2–3 porsiyon tüketilebilir. Sınırlanması gereken asıl kaynaklar hazır meyve suları, şekerli gazlı içecekler ve yüksek fruktozlu şurup içeren ürünlerdir.

Kiraz ürik asidi düşürür mü?

Bir gözlemsel çalışmada kiraz tüketen gut hastalarında atak riski daha düşük bulunmuştur; ancak bu çalışma neden-sonuç ilişkisi kanıtlamaz. Kiraz dengeli beslenmenin bir parçası olabilir ama ilaç tedavisinin yerini tutmaz.

Gut atağında ne yemeli?

Atak sırasında alkolden tamamen uzak durmak, bol su içmek ve sakatat, et suyu ve pürinden zengin deniz ürünlerini yememek önerilir. Ağrı ve iltihabın tedavisi hekiminizin önerdiği ilaçlarla yapılır; atak sık tekrarlıyorsa mutlaka hekime başvurun.

Kaynaklar

1. FitzGerald JD ve ark. 2020 American College of Rheumatology Guideline for the Management of Gout. Arthritis Care Res. 2020;72(6):744–760.
2. Richette P ve ark. 2016 updated EULAR evidence-based recommendations for the management of gout. Ann Rheum Dis. 2017;76(1):29–42.
3. Choi HK, Atkinson K, Karlson EW, Willett W, Curhan G. Purine-rich foods, dairy and protein intake, and the risk of gout in men. N Engl J Med. 2004;350(11):1093–1103.
4. Choi HK, Atkinson K, Karlson EW, Willett W, Curhan G. Alcohol intake and risk of incident gout in men: a prospective study. Lancet. 2004;363(9417):1277–1281.
5. Choi HK, Curhan G. Soft drinks, fructose consumption, and the risk of gout in men: prospective cohort study. BMJ. 2008;336(7639):309–312.
6. Juraschek SP ve ark. Effects of Sodium Reduction and the DASH Diet on Serum Uric Acid: Results of the DASH-Sodium Trial. Arthritis Rheumatol. 2016;68(12):3002–3009.
7. Zhang Y ve ark. Cherry consumption and decreased risk of recurrent gout attacks. Arthritis Rheum. 2012;64(12):4004–4011.

Size özel bir program için iletişime geçin

Ürik asit ve gut tedavinizle uyumlu bir beslenme planını birlikte oluşturalım. Yüz yüze görüşmeler Çankaya Güvenevler'deki ofisimizde, online görüşmeler Türkiye'nin her yerinden.

WhatsApp'tan Yazın Randevu Oluştur